Polipowaty rak jelita grubego

Badanie predyspozycji genetycznych do rozwoju polipowatego raka jelita grubego

Rodzinna polipowatość gruczolakowata jelita grubego (FAP) to dziedziczny zespół, w którym jelito grube pokrywa się setkami - nierzadko tysiącami - polipów. Bez interwencji każdy z nich może przekształcić się w raka. Pierwsze zmiany pojawiają się już w wieku nastoletnim, a zachorowanie na raka bez leczenia następuje przeciętnie około 40. roku życia.

Przyczyną jest zmiana w genie APC, który w zdrowym organizmie blokuje niekontrolowane namnażanie komórek jelitowych. Badanie IGS analizuje cztery najczęstsze warianty tego genu charakterystyczne dla polskich rodzin z tą chorobą - i odpowiada na pytanie, czy dana osoba nosi tę predyspozycję, zanim pojawi się pierwszy polip. Wynik jest ważny bezterminowo.

Predyspozycja jest dziedziczna - każde dziecko nosiciela ma 50% ryzyko jej odziedziczenia. W 20–30% przypadków zmiana w genie APC pojawia się po raz pierwszy w danej rodzinie (mutacja de novo), dlatego brak rodzinnej historii raka nie wyklucza konieczności badania.

Co wykrywa badanie?

Analiza 4 mutacji w genie APC

Gen APC pełni rolę hamulca dla podziałów komórek jelitowych - jego prawidłowy produkt wiąże i degraduje białko β-kateninę, zapobiegając niekontrolowanemu namnażaniu. Utrata tej funkcji uruchamia kaskadę zmian prowadzących do powstawania polipów, a następnie raka.

Badanie obejmuje cztery najczęstsze mutacje przesiewowe charakterystyczne dla polskiej populacji:

c.3183_3187delACAAA

c.3202_3205delTCAA

c.3927_3931delAAAGA

c.1500T>G (p.Tyr500X)

Łącznie badanie wykrywa ok. 60–85% polskich przypadków tej choroby. Jeśli wywiad rodzinny jest silny, a wynik ujemny - warto omówić z lekarzem genetykiem rozszerzenie diagnostyki o pełną sekwencję genu APC metodą NGS (analiza ok. 1400 zł, wykrywa pozostałe ~15–40% mutacji nieobecnych w badaniu przesiewowym).

Objawy i przebieg choroby

Zmiany jelitowe

FAP rozpoznaje się, gdy w jelicie grubym stwierdza się co najmniej 100 polipów - ich liczba nierzadko sięga 500–2500. Pierwsze polipy pojawiają się typowo między 10. a 15. rokiem życia, przez wiele lat nie dając żadnych dolegliwości. Gdy zmiany stają się większe, mogą powodować biegunki, krew w stolcu, bóle brzucha i utratę masy ciała. Bez leczenia każdy polip może przekształcić się w raka - zachorowanie następuje przeciętnie około 40. roku życia.

Badanie genetyczne pozwala potwierdzić predyspozycję zanim pojawi się jakikolwiek objaw - i zanim zmiany nabiorą charakteru złośliwego.

Zmiany pozajelitowe

Oprócz zmian w jelicie, FAP może dawać objawy w innych narządach: guzy desmoidalne (nowotwory tkanki łącznej), kostniaki żuchwy, torbiele i włókniaki skóry, wrodzony przerost barwnikowy siatkówki (CHRPE, widoczny już od urodzenia) oraz polipy w żołądku i dwunastnicy ze zwiększonym ryzykiem nowotworów tarczycy.

Dla kogo jest to badanie?

Rodzinna historia polipowatości lub raka jelita grubego

Jeśli rodzic, rodzeństwo lub dziecko chorował na raka jelita grubego lub miał stwierdzone liczne polipy - szczególnie przed 50. rokiem życia - ryzyko dziedzicznej predyspozycji jest istotnie wyższe. Badanie genu APC pozwala ją potwierdzić lub wykluczyć.

Brak wywiadu rodzinnego - przypadki de novo

20–30% przypadków tej choroby to pierwsze wystąpienie mutacji w rodzinie. Pojedynczy przypadek polipowatości nie wyklucza wysokiej predyspozycji genetycznej - dana osoba może być pierwszym nosicielem. Badanie jest wskazane również wtedy, gdy u siebie stwierdzono liczne polipy jelita grubego w młodym wieku.

Nosicielstwo mutacji potwierdzone u krewnego

Jeśli u bliskiej osoby wykryto mutację w genie APC, możliwe jest szybsze i tańsze badanie ukierunkowane na konkretną mutację u pozostałych członków rodziny. Dziedziczenie autosomalnie dominujące oznacza 50% ryzyko przekazania mutacji każdemu dziecku.

Profilaktyka i planowanie nadzoru

Wynik ujemny pozwala wykluczyć dziedziczną predyspozycję w zakresie czterech badanych mutacji. Wynik dodatni umożliwia wdrożenie indywidualnego planu: sigmoidoskopie co 12 miesięcy od okresu dojrzewania, konsultacja onkogenetyczna dla rodziny, a w razie potrzeby - profilaktyczna kolektomia.

Materiał do badania

Do badania możesz wybrać wymaz z policzka lub krew pełną (EDTA). Wymaz z policzka to wygodna opcja do samodzielnego pobrania w domu - wystarczy zetrzeć błonę śluzową policzka dołączonymi patyczkami. Po pobraniu odczekaj 30 minut przed zamknięciem koperty, aby próbka wyschła. Krew EDTA można dostarczyć osobiście do laboratorium IGS lub przesłać w lodówce transportowej dołączonej do zestawu.

Kontakt

Masz pytania? Zadzwoń lub napisz:

Tel.: 662 622 886 lub 52 506 56 78

E-mail: biuro@genetico.pl

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP)?

FAP (familial adenomatous polyposis) to dziedziczny zespół spowodowany mutacją w genie APC, charakteryzujący się obecnością setek lub tysięcy polipów w jelicie grubym i odbytnicy. Bez interwencji chirurgicznej ryzyko raka wynosi 100%, a zachorowanie następuje przeciętnie około 40. roku życia. Wczesne wykrycie mutacji pozwala na ścisły nadzór endoskopowy lub profilaktyczną kolektomię - zanim pojawi się nowotwór.

Czym różni się to badanie od badania Rak jelita grubego (PR28)?

To dwa odrębne badania - nie zastępują się nawzajem. PR28b (to badanie) analizuje 4 mutacje w genie APC i jest dedykowane diagnostyce rodzinnej polipowatości gruczolakowatej. PR28 analizuje geny CDKN2A, CHEK2 i NOD2, oceniając inne, niezależne czynniki ryzyka raka jelita grubego niezwiązane z polipowatością. Oba badania można wykonać łącznie, jeśli wywiad rodzinny jest niejednoznaczny lub dotyczy raka jelita grubego bez rozpoznanej polipowatości.

Co oznacza wynik dodatni?

Wykrycie mutacji oznacza podwyższone ryzyko rozwoju polipowatego raka jelita grubego - nie jest wyrokiem. Osoby z wynikiem dodatnim powinny zgłosić się do gastroenterologa lub onkogenetyka. Standardem opieki są sigmoidoskopie co 12 miesięcy od okresu dojrzewania oraz - gdy liczba polipów staje się niemożliwa do kontroli - profilaktyczna kolektomia. Wynik dodatni to jednocześnie ważna informacja dla całej rodziny: rodzeństwo, dzieci i rodzice nosiciela mają 50% ryzyko odziedziczenia tej samej mutacji.

Wynik ujemny - czy to znaczy, że nie mam predyspozycji?

Wynik ujemny oznacza, że badanie nie wykryło żadnej z czterech najczęstszych mutacji genu APC. Nie wyklucza to całkowicie tej predyspozycji - badanie obejmuje ok. 60–85% polskich przypadków. Pozostałe mogą wiązać się z rzadszymi mutacjami wykrywanymi metodą NGS (pełna analiza genu APC). Wynik ujemny nie wyklucza też zachorowania na raka jelita grubego z innych przyczyn - profilaktyczna kolonoskopia po 50. roku życia pozostaje wskazana niezależnie od wyniku badania genetycznego.

Jak badanie genetyczne ma się do kolonoskopii?

Badanie genetyczne i kolonoskopia uzupełniają się - nie konkurują. Badanie genetyczne APC ocenia ryzyko zachorowania w przyszłości, wykonuje się je profilaktycznie - jeszcze przed pojawieniem się polipów, od okresu dojrzewania u osób z rodzinną historią polipowatości. Kolonoskopia ocenia zmiany już obecne w jelicie i jest zalecana po 50. roku życia w ramach skriningu populacyjnego. Wynik dodatni testu DNA jest jednocześnie wskazaniem do wcześniejszej kolonoskopii - już od 10.–12. roku życia.

Czy potrzebuję skierowania?

Nie - badanie można zamówić samodzielnie bez skierowania. Zestaw do pobrania wysyłamy pod wskazany adres. Jeśli wynik okaże się dodatni, rekomendujemy konsultację z lekarzem genetykiem lub gastroenterologiem.

Jak szybko otrzymam wynik?

Do 10 dni roboczych od dnia przyjęcia materiału przez laboratorium IGS. Wynik jest dostarczany w formie pisemnego raportu genetycznego.

Jak pobrać i wysłać próbkę?

Po złożeniu zamówienia wysyłamy zestaw z instrukcją pobrania. Wymaz z policzka: po pobraniu odczekaj 30 minut przed zamknięciem koperty (konieczne wyschnięcie próbki). Krew EDTA: dostarcz do laboratorium IGS lub prześlij w dołączonej lodówce transportowej. Próbkę odsyłasz bezpłatnie przez dowolny Paczkomat InPost - etykieta zwrotna jest dołączona do zestawu i ważna 30 dni. Pobranie możliwe też osobiście w punkcie IGS (ul. Kopernika 10, 85-074 Bydgoszcz, pn–pt 8:00–16:00) po wcześniejszym umówieniu telefonicznym lub mailowym.

Czy wynik badania genetycznego jest ważny przez jakiś czas?

Tak - bezterminowo. DNA się nie zmienia, dlatego badania genetycznego nie trzeba powtarzać. Raz wykonana analiza genu APC pozostaje aktualna przez całe życie.